Ekslibris

     Czym jest ekslibris?

Nazwa pochodzi z języka łacińskiego: ex libris = z książek. To znak własnościowy książki, którym posługiwał się właściciel księgozbioru do personalnego oznaczania własności woluminu. Miejscem ekslibrisu w książce jest wewnętrzna, przednia strona okładki książki.

 Czy wiesz, że...

• geneza ekslibrisu wywodzi się od malowanego herbu na kartach ksiąg w dawnych wiekach;
• od XV wieku, zaczął on przybierać formę misternie skomponowanej ilustracji graficznej z wpisanym nazwiskiem właściciela;
• około 1450 roku powstał pierwszy znany "klasyczny" znak książkowy w formie naklejanej karteczki z odbitką drzeworytu;
• czasem przybierał również formę pieczątki odciśniętej na stronie tytułowej tomu;
• znaki książkowe zamawiali i do dzisiaj zamawiają nie tylko osoby prywatne, ale także instytucje;
• dawniej ekslibrisy, oprócz imienia i nazwiska właściciela oraz rysunku, miewały niekiedy – dewizy lub sentencje, a nawet wymowne przestrogi i zaklęcia skierowane przeciw nieukom i niszczycielom książek, przede wszystkim przeciw złodziejom książek, których wówczas nazywano „książkołapami”;
• obecnie ekslibris stał się małą formą grafiki, a jego pierwotna funkcja użytkowa zanika, ustępując miejsca funkcji estetyczno – artystycznej. Od XIX wieku ekslibris jest przedmiotem pasji kolekcjonerskiej.

                            Taki wczesny ekslibris znany jest z kolekcji rękopiśmiennych ksiąg,                                     których właścicielem był Johannes Knabensberg

Co zawiera ekslibris?

Mehoffer Józef, 

ekslibris Anieli Wrzeszczowej, 

  litografia, koniec XIX w.

 fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA

• napis Ex libris (lub jego zamiennik: Z książek,             Z księgozbioru, Ex collectione, ExL., EL),
• nazwisko lub nazwę właściciela,
• graficzne przedstawienie osobowości właściciela lub specyfiki księgozbioru,
• nie rzadko również cechy identyfikujące artystę: jego sygnaturę autorską, datę roczną wykonania, technikę (sporadycznie), numer opus, podpis twórcy.

  Posługiwanie się ekslibrisem jest uważane za:

•  Wyraz dbałości i szacunku do książek,
•  Wysokie potrzeby kulturalne ich właścicieli,
•  Motywuje do dbałości i terminowego zwrotu,
•  Zabezpiecza przed kradzieżą,
•  Podnosi walory artystyczne i wartość kolekcjonerską egzemplarza.

Dlaczego ekslibris a nie exlibris?

Ekslibris. 

Taką (...) formą (...) traktowaną jako jeden wyraz, stało się łacińskie wyrażenie ex libris. Spółgłoskowy wygłos każe je Polakom uważać za formę rodzaju męskiego (ten) ekslibris - pisaną łącznie i przez "ks", bo w tworach przystosowanych do polskiej ortografii "x" nie istnieje (por. ekskomunika, ekstradycja, ekspedycja, eksplozja itp. - z łac. excommunicatio, ex traditio, expeditio, explosio). Piszemy więc ekslibris i mówimy o ekslibrisie w znaczeniu "ozdobna kartka z nazwiskiem lub godłem, właściciela księgozbioru, naklejana na jego książkach". Oryginalną pisownię rozłączną natomiast - ex libris zachowujemy przy sporządzaniu napisu na tejże ozdobnej kartce (np. Ex libris Jana Kowalskiego - "z książek Jana Kowalskiego"). Mówiąc jeszcze inaczej: na ekslibrisie piszemy ex libris. Albo napiszemy do kogoś: "Jaki mam ładny ekslibris! I jaki ładny napis ex libris na nim!*

* prof. Jan Miodek Fragment artykułu w czasopiśmie "Wokół ekslibrisu" nr 1 (3) grudzień 1995 r.

Niezwykłe zawody i zajęcia znanych pisarzy

Uznani pisarze mogą czasami liczyć na zaliczki od wydawnictw, a co mają robić debiutanci? Nie każdy ma rodzinny majątek, z którego może korzystać lub zamożnego współmałżonka, którego pensja pozwala utrzymać cały dom.  Zdecydowana większość wiązała koniec z końcem pracując w profesjach niekiedy dość dalekich od właściwych zainteresowań. Zobaczmy jakich. 

Juliusz Słowacki (1809–1849) – aplikant skarbowy i kurier dyplomatyczny. Po studiach prawniczych na Uniwersytecie Wileńskim pracował w Warszawie w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu, po czym został zatrudniony w Biurze Dyplomatycznym powstańczego Rządu Narodowego (1831). W tym samym roku jako ich kurier dyplomatyczny udał się do Paryża i Londynu, rozpoczynając zarazem los emigranta.

Bolesław Prus (1847–1912) – guwerner, korepetytor, fotograf, uliczny mówca, ślusarz, wreszcie kasjer w banku. Dorywczo dorabiał sobie dziennikarstwem. Z czasem twórczość felietonistyczna i pisarska zaczęły mu przynosić znaczące dochody.

Jan Brzechwa (1898–1966) – adwokat, specjalista w dziedzinie prawa autorskiego. W wyuczonym zawodzie pracował równolegle do pracy literackiej. Z jego kompetencji korzystali m.in. prezesi Związku Literatów Polskich, Pen-Clubu i innych związków twórczych.

Stanisław Lem (1921–2006) – pomocnik mechanika, spawacz, lekarz. Zawody techniczne – w latach okupacji. Medycyna – studia przed i po wojnie. Ostatnich egzaminów nie zdawał, żeby w realiach stalinowskich uniknąć nakazu pracy na potrzeby wojska.

 Joanna Chmielewska  (1932–2013) – z zawodu architekt. Po studiach na Politechnice Warszawskiej pracowała m.in. w pracowni "Blok", w Energoprojekcie oraz Biurze Projektów "Stolica". Przyczyniła się do powstania np. "Domu Chłopa". Doświadczenia z firm projektowych wykorzystywała twórczo w powieściach, m.in. w "Lesiu".

Olga Tokarczuk  (1962) – psychoterapeutka. Absolwentka psychologii na Uniwersytecie Warszawskim, po studiach pracowała w Poradni Zdrowia Psychicznego w Wałbrzychu. Pytana w wywiadach o wybór kierunku studiów, odpowiada, że psychologia to dla niej tajemna nauka. To poszukiwanie odpowiedzi na wszelkie ważne pytania: kim jestem, dlaczego jestem taka, jaka jestem, co to znaczy „ja” i co to znaczy „inni”?

Agatha Christie (1890-1976) - asystentka aptekarza.  Gdy w 1914 roku Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Niemcom, natychmiast zaciągnęła się do organizacji, która szkoliła kobiety i wysyłała je w charakterze pielęgniarek do szpitali wojskowych. Przez cztery lata pisarka pracowała w szpitalu w Torquay. Po dwóch pierwszych latach  zdobyła odpowiednie kwalifikacje i dostała pracę jako asystentka aptekarza, czyli swego rodzaju technik farmacji. Wiedza, którą wtedy zdobyła, przydała jej się wiele razy podczas pisania, a w jej powieściach często pojawiają się trucizny.

  

Arthur Conan Doyle (1859-1930) - twórca Sherlocka Holmesa z wykształcenia był lekarzem. Medycynę ukończył w Edynburgu i tam prowadził praktykę lekarską. W pewnym momencie doszedł do wniosku, że chce się skupić wyłącznie na pisaniu i zamknął praktykę lekarską.

Niezwykłe... księgarnie

Księgarnie mają swój niepowtarzalny klimat. Niektóre z nich budowane są w oryginalnych budynkach (starych teatrach, operach, kościołach), na świeżym powietrzu, czy pod ziemią. Inne wykorzystują nietypowe sposoby, aby przyciągnąć uwagę czytelników. Wszystkie te księgarnie na pewno warto odwiedzić, bo łączy je nie tylko oryginalny wystrój, ale i ciekawy pomysł.

     Księgarnia w Maastricht 

                w Holandii

Do miana jednej z najciekawszych  księgarni w Europie może pretendować księgarnia sieci Selexyz w Maastricht. Mieści się ona w starym, pochodzącym z XIII wieku dominikańskim kościele.

Miasto Maastricht postanowiło sprzedać niewykorzystywany do celów liturgicznych kościół sieciowej księgarni Selexyz. W taki sposób powstała Selexyz Dominicanen. Księgarnia jest nie tylko przepiękna, ale również można w niej spędzić całkiem przyjemnie czas buszując po regałach albo napić się kawy i zjeść dobre ciastko.

             Księgarnia 

          w Buenos Aires 

Ta piękna księgarnia znajduje się w starym teatrze w Argentynie. W 1919 roku mieścił się tu teatr Gran Splendid. Księgarnię otwarto tu dopiero w 2007 roku. Cały budynek prezentuje się znakomicie i działa nie tylko jako księgarnia, ale często wykorzystywany jest jako plan zdjęciowy. 

   Księgarnia w Chinach

Regały, których końca nie widać - czyli marzenie każdego bibliofila!       
W centrum handlowym Star Avenue w regionie Zheijang w Chinach powstała niezwykła księgarnia, dla miłośników książek i pięknych wnętrz.

Od korytarza galerii handlowej księgarnię Zhongshuge oddziela zwykła szklana witryna, pokryta tekstem w różnych językach. Po jej przekroczeniu zwykły śmiertelnik znajduje się w czytelniczym raju - niezwykłej przestrzeni, pełnej książek i zadziwiających architektonicznych rozwiązań. Wnętrze swoimi rozmiarami zapiera dech w piersiach. 100 metrów kwadratowych powierzchni optycznie powiększają liczne lustra, umieszczone nawet na suficie.

Księgarnia w Wenecji
Zobacz krótki film o księgarni, w której książki trzymane są w łodziach.
https://businessinsider.com.pl/lifestyle/podroze/wenecja-ksiegarnia-w-ktorej-ksiazki-sa-w-lodziach/lqqwpkn

Na zakończenie odwiedź 11 najpiękniejszych księgarń na świecie.
https://www.hostelsclub.com/pl/magazine/najpiekniejsze-ksiegarnie#commento-login-box-container

Niezwykłe książki

Klasyczna forma książki, jaką znamy, sprawdza się od setek lat i uważamy, że wiele nas tu zaskoczyć już nie może, że książki to dziedzina, którą omijają szalone pomysły i innowacje rodem z filmów o przyszłości. Są jednak osoby, dla których “klasycznie” to za mało i to właśnie przez ich pomysły, powstają projekty książek, które można nawet… zjeść. 
Takich niezwykłych książek jest naprawdę wiele. Oto kilka z nich...

1. Specjalna edycja jadalnej książki kucharskiej wydanej przez niemiecką firmę Koree & Gerstenberg Publishing. Przepisy są w niej wydrukowane na stronach z makaronu. Po przeczytaniu można użyć kartki do upieczenia pysznej lasagni.

2. Zaprojektowana przez Helen Friel specjalna edycja opowiadania Edgara Allana Poe pt. „Duch przekory”. Książka ta, aby mogła być prawidłowo odczytana, musi zostać zniszczona. Każda strona jest perforowana metodą siatki z brakującymi fragmentami tekstu. Czytelnicy muszą przestrzegać łatwej instrukcji, jak podrzeć i złożyć poszczególne sekcje, aby odkryć brakujący tekst.

   

3. „Coffe Stains” autorstwa Marthy Hayden traktuje o zdrowotnym wpływie kawy i zrobiona jest z… resztek kawowych.

 4.  Świecąca w ciemności książka zrobiona przez dwójkę chorwackich projektantów (Davor Bruneta i Nikola Žinić). Napisy na okładce można przeczytać jedynie w ciemności – w świetle książka wygląda jak gładki biały notes.

5. Książka "Księga Dżungli 2" była dostępna jedynie w Hiszpanii jako wydanie promocyjne dla dziennikarzy z okazji premiery filmu „Księga Dżungli 2”. Jak widać, w tym przypadku tytuł należy odczytywać również całkiem dosłownie, bo z okładki może wyrosną sporych rozmiarów trawa.

6. Radosław Nowakowski "Ulica Sienkiewicza w Kielcach"

7. "Sto tysięcy miliardów wierszy" Raymonda Queneau – francuskiego poety.

Niezwykłe biblioteki w Polsce i na świecie

W Norwegii książki rozwożono statkiem po trudno dostępnych fiordach, biblioteka w Kenii dysponowała wielbłądami, zaś w okresie międzywojennym w Kentucky działała biblioteka konna.

Świat nieustannie się zmienia, a wraz z nim biblioteki. Obecnie oferują one zupełnie inne zbiory niż jeszcze 10 czy 20 lat temu, znajdują się w zaskakujących miejscach (lotnisko, plaża, dworzec kolejowy), zachwycają architekturą i wystrojem wnętrz.

 

                Boeing 737-200 

     jako bibliosamolot w Meksyku

Ta niezwykła biblioteka, nazwana "Lot do Utopii", oferuje dostęp do symulatora lotów w kabinie załogi, książek drukowanych, audiobooków i 26 komputerów z książkami elektronicznymi. Wokół samolotu stworzono miejsce, gdzie organizowane są warsztaty, głośne czytanie i opowiadanie historii. Biblioteka jest czynna od wtorku do niedzieli, a jej usługi są całkowicie bezpłatne. Władze miasta Iztapalapa planują ustawienie kolejnych samolotów, które będą funkcjonowały jako bezpłatne biblioteki.

 Byeol-Madang Library w Seulu

 

 Bibliotekę w budynku galerii handlowej Starfield COEX Mall w Seulu otwarto w 2017 roku. Podczas modernizacji obiektu postawiono właśnie na książki i nie trafiły one do żadnego pozbawionego znaczenia zaułka, a zajęły centralne miejsce w Parnas Tower. Każdy kto tam się znajdzie, zobaczy olbrzymie wieże z półkami pełnymi książek i okalające je ruchome schody. Nie brakuje też miejsc siedzących i zacisznych zaułków, w których można zaszyć się z wypożyczoną książką. Biblioteka oferuje czytelnikom ponad 50 000 tytułów książek w różnych językach. Wypożyczanie nie wiąże się z żadnymi formalnościami – wystarczy wziąć książkę z półki, usiąść i czytać. Można poprosić obsługę biblioteki o pomoc w znalezieniu konkretnego tytułu lub skorzystać z komputerów i samodzielnie przeszukać bazę. Większość z dostępnych książek można pobrać też jako e-book. Wszystko, co oferuje biblioteka, jest bezpłatne i dostępne dla wszystkich zainteresowanych.

Biblioteka końca świata

Za każdym razem, gdy słyszymy o końcu świata, pojawia się pytanie – co z naszym doczesnym dorobkiem literackim i kulturowym? Czy da się go choć w części ocalić? Tak, da się. W Norwegii, na Spitsbergenie, powstało World Arctic Archive, które ma w założeniu gromadzić cały piśmienniczy dorobek ludzkości. Archiwum, obsługiwane przez specjalistyczną firmę, mieści się w nieczynnej kopalni, przerobionej na schron atomowy, odporny na wszelkie kataklizmy – zarówno uczynione ręką ludzką, jak i siłami natury. Dla potrzeb projektu opracowano taśmę filmową, która w panujących tam warunkach może wytrzymać ponad 1000 lat, a do jej odczytu potrzebne jest tylko światło i lupa – nie trzeba się więc obawiać, że po wojnie nuklearnej nie będzie technologii potrzebnych do jej odczytu. Na taśmie mogą zostać naniesione teksty, dokumenty, zdjęcia oraz filmy. Materiały do zapisania może dostarczyć każdy – firma, instytucja czy też prywatna osoba. Zbiory zostaną zdigitalizowane i umieszczone na serwerze firmy, a następnie naświetlone na taśmę, która zostanie przetransportowana do archiwum na Spitsbergenie. 

 

Biblioteka Ostatniego Egzemplarza

Są takie książki na bibliotecznych półkach, które przez lata nie znajdują czytelników i zostają wycofane z księgozbioru. Jednak w jakimś momencie taka wycofana książka zaczyna być poszukiwana; nagle komuś potrzebna jest do pracy naukowej, ktoś chciałby wrócić do literatury sprzed lat. Tak powstała Biblioteka Ostatniego Egzemplarza, która obecnie liczy około 6500 pozycji. Do tego niezwykłego zbioru trafiają książki, które przede wszystkim są faktycznie ostatnimi egzemplarzami w skali wszystkich 38 filii MBP we Wrocławiu. Ale również takie, co do których istnieje przypuszczenie, że dany tytuł może wkrótce zniknąć z bibliotecznych półek z uwagi na znikomą ilość woluminów lub po prostu ich zły stan. Muszą to być pozycje niepowtarzalne i wartościowe pod względem merytorycznym. Kolekcja została udostępniona czytelnikom pod koniec 2018 roku. Wcześniej zbiory były przechowywane w piwnicach, do których dostęp mieli tylko bibliotekarze. Zbiór Biblioteki Ostatniego Egzemplarza ulokowany jest w filii nr 27 Miejskiej Biblioteki Publicznej we Wrocławiu.

Zapraszam także do odwiedzenia 10. najpiękniejszych bibliotek w Polsce.

https://culture.pl/pl/artykul/10-niezwyklych-bibliotek-w-polsce

Dzień Bibliotekarza i Bibliotek

Obchodzony 8 maja Dzień Bibliotekarza i Bibliotek został zainicjowany przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Wydarzenie, początkowo skierowane tylko do bibliotekarzy, z czasem stało się powszechnie obchodzonym świętem rozpoczynającym Tydzień Bibliotek, podczas którego organizowanych jest wiele konferencji, warsztatów i spotkań dla czytelników.

Czy wiesz, że... 

• Historia zawodu bibliotekarza jest tak długa jak historia bibliotek, ale przez lata istniał on jedynie jako zajęcie, profesja i dopiero w XVIII wieku zaczął się krystalizować jako zawód.  O jego całkowitym ukształtowaniu można mówić dopiero w II połowie XIX wieku, o czym świadczy powstanie pierwszych organizacji zawodowych i szkół bibliotekarskich.  
• W Polsce grupa zawodowa bibliotekarzy wykształciła się, podobnie jak w całej Europie, z pracowników bibliotek naukowych - wyższych uczelni lub bibliotek fundacyjnych i rodowych.
• Ostatecznie pojęcie zawodu bibliotekarza utrwaliło się na ziemiach polskich w okresie międzywojennym.
• Bibliotekarz od zawsze pełnił rolę strażnika i opiekuna książek. Następnie wraz z rozwojem funkcji udostępniania stał się dla czytelnika przewodnikiem.
• Współczesny bibliotekarz musi się dobrze czuć w różnorodnych rolach. Powinien być badaczem, doradcą, planistą, menadżerem, nadzorcą, przywódcą, członkiem zespołu, osobą rozwiązującą problemy, nauczycielem i ciągłym uczniem.

Cytaty o bibliotekarzach:

Jedynym pośrednikiem między pisarzem i nieznanym czytelnikiem jest książka,

a powiernikiem tajemnych wzruszeń, zachwytów lub sprzeciwów –najczęściej bibliotekarz.

Józef Korpała

***

Mimo to ludzie przychodzą tu często, szukając odpowiedzi na pytania,na które tylko bibliotekarze zdolni są odpowiedzieć,takie jak „Czy tu jest pralnia?”,„Jak się pisze trzcina?” oraz regularnie „Macie taką książkę, którą kiedyś czytałem? Była w czerwonych okładkach, 

a na końcu się okazało, że to bliźniaki".

Terry Pratchett„Piekło pocztowe"

*** 

Zrobili cię bibliotekarzem [...]. Jesteś jak aptekarz, który lekarstwa i truciznę ma w ręku [...]. Książki są złe i dobre, i czytać je umieć trzeba [...]. Niejedna książka jako pomnik jest ważną, maluje czas, pojęcia, a przecież niezdrową być może do czytania [...],trzeba ją chować,

 ale wiedzieć komu dać czytać.

Józef Ignacy Kraszewski

Magia książki, magia słowa - książka w poezji

       Książka

Książka ? Śliczna ! Świeci złotem!
Przepych, ale co mi po tem?
Co po trupie w złotej trumnie?
Na półkach dmących się dumnie,
Z grzbietem strojnym, z szatą świetną,
Gdy mu i kart nie rozetną!
Kiedy czasem przez pół wieku
Nie przemówi do człowieka!

Książka niechaj idzie w świat,
Z dworu na folwark, do chat,
A gdy na szmaty podarta
Zostanie ostatnia karta,
I w błoto brudne wciśniona
Na śmircisku kędyś skona,
Oddaj jej pokłon głęboki;
- Tu leżą Rycerza zwłoki!!!

               Józef Ignacy Kraszewski

 

        STO RAZY JUŻ MÓWIŁEM...

Sto razy już mówiłem,
gadałem bez końca
I wciąż będę Lechitom
smutnym przypominał,
Że dom, w którym jest książka,
jest przybytkiem słońca,
A dom, w którym jej nie ma,
to mroczny kryminał.

                      Kornel Makuszyński

                      EX - LIBRIS

Po starą księgę sięgam ze wzruszeniem.
Zda mi się, że to nakryty kamieniem
Ojców proch. Czas ją poczernił i kruszy,
Lecz pełna w sobie nieśmiertelnej duszy.

Ledwiem otworzył zżółkłe karty, słyszę:
Ktoś do mnie mówi poprzez wieków ciszę -
To Przeszłość, głosem czcigodnym pradziada,
Z myśli i czynów swoich się spowiada.

Jak ją odtrącić? jak nie dać jej ucha?
Wyrodny, kto swych praojców nie słucha!
Stara, szanowna, pyłem siwa księga
Cudownie Przeszłość z Obecnością sprzęga.

Stąd myśl krzepiąca, że w śmierci godzinie
Człowiek nie cały w cieniach grobu ginie;
Stąd wiara żywa w wieczność narodową,
Stąd moc, dzierżąca, zamiast miecza - słowo.

Cześć starym księgom; najmniejszy ich szczątek
Wart miejsca w świętej skarbnicy pamiątek!

                                                                           Wiktor Gomulicki

Pochwała książki  (fragmenty)

[...] Przyjaźń przeminie po pierwszym upiciu,
Miłość się urwie najkraśniejszej wstążce,
Za mało mamy pięknych spotkań w życiu,
Lecz najpiękniejsze zawdzięczamy książce.
W godzinach smutku, tęsknoty, wesela,

Wracamy do niej jak do przyjaciela.

Księgo! tyś źródłem z którego wytryska
Strumień człowieczej nieśmiertelnej myśli.
Czas przez ruiny idzie i zwaliska,
Lecz twego trwania nigdy nie przekreśli.
Bowiem się z ducha wiedzie twa potęga -
Mijają ludzie, pozostaje księga.

                               Henryk Zbierzchowski

Do młodych czytelników

Słuchajcie urwipołcie, brzdące, basałyki,
Z których każdy z majtasów zbyt krótkich wyrasta:
Dość cukrów i słodyczy, precz wszystkie pierniki,
Pod choinką ma tylko książka być i basta!

Był piernik, lecz dwa razy trzasnąłeś zębami
I już nie ma piernika. Marne to są hece!
A książka, miła książka, zawsze będzie z nami
I jak żołnierz na warcie stanie w bibliotece.

Tylko skiniesz, a ona na skrzydłach przyleci
I zacznie ci cudowne opowiadać dzieje.
W dzień pochmurny jak promień słoneczny zaświeci,
A gdy ci smutno będzie, w głos się roześmieje.

                                                                            Kornel Makuszyński