Ekslibris

     Czym jest ekslibris?

Nazwa pochodzi z języka łacińskiego: ex libris = z książek. To znak własnościowy książki, którym posługiwał się właściciel księgozbioru do personalnego oznaczania własności woluminu. Miejscem ekslibrisu w książce jest wewnętrzna, przednia strona okładki książki.

 Czy wiesz, że...

• geneza ekslibrisu wywodzi się od malowanego herbu na kartach ksiąg w dawnych wiekach;
• od XV wieku, zaczął on przybierać formę misternie skomponowanej ilustracji graficznej z wpisanym nazwiskiem właściciela;
• około 1450 roku powstał pierwszy znany "klasyczny" znak książkowy w formie naklejanej karteczki z odbitką drzeworytu;
• czasem przybierał również formę pieczątki odciśniętej na stronie tytułowej tomu;
• znaki książkowe zamawiali i do dzisiaj zamawiają nie tylko osoby prywatne, ale także instytucje;
• dawniej ekslibrisy, oprócz imienia i nazwiska właściciela oraz rysunku, miewały niekiedy – dewizy lub sentencje, a nawet wymowne przestrogi i zaklęcia skierowane przeciw nieukom i niszczycielom książek, przede wszystkim przeciw złodziejom książek, których wówczas nazywano „książkołapami”;
• obecnie ekslibris stał się małą formą grafiki, a jego pierwotna funkcja użytkowa zanika, ustępując miejsca funkcji estetyczno – artystycznej. Od XIX wieku ekslibris jest przedmiotem pasji kolekcjonerskiej.

                            Taki wczesny ekslibris znany jest z kolekcji rękopiśmiennych ksiąg,                                     których właścicielem był Johannes Knabensberg

Co zawiera ekslibris?

Mehoffer Józef, 

ekslibris Anieli Wrzeszczowej, 

  litografia, koniec XIX w.

 fot. Archiwum Ilustracji WN PWN SA

• napis Ex libris (lub jego zamiennik: Z książek,             Z księgozbioru, Ex collectione, ExL., EL),
• nazwisko lub nazwę właściciela,
• graficzne przedstawienie osobowości właściciela lub specyfiki księgozbioru,
• nie rzadko również cechy identyfikujące artystę: jego sygnaturę autorską, datę roczną wykonania, technikę (sporadycznie), numer opus, podpis twórcy.

  Posługiwanie się ekslibrisem jest uważane za:

•  Wyraz dbałości i szacunku do książek,
•  Wysokie potrzeby kulturalne ich właścicieli,
•  Motywuje do dbałości i terminowego zwrotu,
•  Zabezpiecza przed kradzieżą,
•  Podnosi walory artystyczne i wartość kolekcjonerską egzemplarza.

Dlaczego ekslibris a nie exlibris?

Ekslibris. 

Taką (...) formą (...) traktowaną jako jeden wyraz, stało się łacińskie wyrażenie ex libris. Spółgłoskowy wygłos każe je Polakom uważać za formę rodzaju męskiego (ten) ekslibris - pisaną łącznie i przez "ks", bo w tworach przystosowanych do polskiej ortografii "x" nie istnieje (por. ekskomunika, ekstradycja, ekspedycja, eksplozja itp. - z łac. excommunicatio, ex traditio, expeditio, explosio). Piszemy więc ekslibris i mówimy o ekslibrisie w znaczeniu "ozdobna kartka z nazwiskiem lub godłem, właściciela księgozbioru, naklejana na jego książkach". Oryginalną pisownię rozłączną natomiast - ex libris zachowujemy przy sporządzaniu napisu na tejże ozdobnej kartce (np. Ex libris Jana Kowalskiego - "z książek Jana Kowalskiego"). Mówiąc jeszcze inaczej: na ekslibrisie piszemy ex libris. Albo napiszemy do kogoś: "Jaki mam ładny ekslibris! I jaki ładny napis ex libris na nim!*

* prof. Jan Miodek Fragment artykułu w czasopiśmie "Wokół ekslibrisu" nr 1 (3) grudzień 1995 r.

Muzeum Książki Dziecięcej

 

Jeżeli ciekawi was jakie książki czytali dziadkowie i pradziadkowie będąc dziećmi, to odpowiedź czeka w Muzeum Książki Dziecięcej. Ta placówka zgromadziła blisko sto tysięcy dawnych publikacji przeznaczonych dla najmłodszych odbiorców.    

 

 

• Muzeum Książki Dziecięcej powstało w 1938 roku jako tzw. dział specjalny Biblioteki Publicznej Miasta Stołecznego Warszawy. Jego początki sięgają roku 1926  i zorganizowanej wówczas wielkiej wystawy księgarskiej, której towarzyszyło stworzenie Biblioteki Wzorowej dla Dzieci i Młodzieży.

• Skarby Muzeum, zabezpieczane troskliwie przez pracowników, przetrwały niemal całą wojnę, jednak w styczniu 1945 roku wycofujący się ze stolicy Niemcy podpalili gmach biblioteki, niszcząc tym samym bezpowrotnie większość muzealnych zbiorów. Pożar przetrwała jedynie ich dziesiąta część. 

• Po zakończeniu wojny przepastne luki w księgozbiorze uzupełniano zarówno darami osób prywatnych, jak i instytucji, jednak mimo że ofiarodawcy zgłaszali się bardzo licznie, w 1946 roku Muzeum posiadało tylko 1500 opracowanych woluminów. 

• Dziś jest ich blisko 100 tysięcy, a najstarsze pochodzą z początku XIX wieku. Są to polskie książki dla dzieci wydawane od 1801 roku do czasów najnowszych, polskie czasopisma dla dzieci, wybrane książki i czasopisma obcojęzyczne, w tym polonica, oraz bogata literatura fachowa polska i obca.

• Ze zbiorów MKD korzystają uczniowie (powyżej 13. roku życia), studenci wydziałów humanistycznych oraz artystycznych, a także czytelnicy zawodowo związani z literaturą dla dzieci: pisarze, ilustratorzy, krytycy, publicyści, redaktorzy czasopism dziecięcych oraz nauczyciele akademiccy. 

 

• Muzeum Książki Dziecięcej nie jest biblioteką dla dzieci. Ma charakter czytelni naukowej. Książki można przeglądać oraz czytać na miejscu, a czasem nawet kserować albo fotografować. Nie da się ich jednak wypożyczać i zabierać do domu.  

• Do najstarszych  zbiorów muzeum należą:

- „Biblioteczka dla dobrych dzieci”, wydawana w latach 1823-1829 w Warszawie, na którą składa się sześć książeczek miniaturek – kieszonkowych podręczników z takich dziedzin, jak historia biblijna, historia Polski, czy mitologia;

 

- utwory twórców polskiej literatury dla dzieci – Klementyny z Tańskich Hoffmanowej i Stanisława Jachowicza, także stworzone przez nich pierwsze czasopisma dziecięce: „Rozrywki dla Dzieci” i „Dziennik dla Dzieci”; 

- unikatowe wydawnictwo: Dzień grzecznego Władzia autorstwa Jana Chęcińskiego, z 12 drzeworytami słynnego polskiego malarza, Juliusza Kossaka;

  

- jedna z pierwszych polskich książek o charakterze popularnonaukowym: Pierwsze wiadomości dla dzieci, które zaczynają lubić czytanie. 

• Do istotnych zadań Muzeum Książki Dziecięcej należy prowadzenie działalności dydaktycznej i promocyjnej (prelekcje dla grup studenckich, bibliotekarzy i nauczycieli – polskich i zagranicznych, wystawy, spotkania autorskie), informacyjnej i bibliograficznej.
• Główna siedziba znajduje się przy ulicy Koszykowej na terenie Biblioteki Publicznej m. st. Warszawy. Pozostałe dwa oddziały, a mianowicie Izba Pamięci Marii Kownackiej oraz Biblioteka im. Haliny Rudnickiej, znajdują się na Żoliborzu.

Książki historyczne dla dzieci i młodzieży

O historii powinniśmy pamiętać nie tylko od święta i oswajać z nią już najmłodsze dzieci. To one będą przekazywać kolejnym pokoleniom wspomnienia sprzed wielu lat. Dlatego warto sięgać po książki, które w ciepły i przyjazny sposób ukazują wydarzenia historyczne.

 

Niekwestionowanym królem wśród pisarzy książek historycznych dla dzieci i młodzieży był Terry Deary, twórca dobrze znanej także nad Wisłą serii „Strrraszna historia”. Mało kto może poszczycić się takim darem przedstawiania dziejów państw i społeczeństw w przystępny i dowcipny zarazem sposób. Jako Brytyjczyk Deary niewiele uwagi jednak poświęca Polsce. Skupia się raczej na historii powszechnej.

Dramatyczne wydarzenia, nieoczekiwane zwroty akcji, wciągające czytelnika opowieści – to sposób w jaki można poznawać historię. Udowadniają to autorzy serii wydawniczej dla dzieci "A to historia". W książkach z tej serii znajdziemy wplecione w interesującą fabułę ważne wydarzenia i zapomniane tajemnice z historii Polski, a także fascynujących bohaterów z przeszłości. 

"A to historia. Opowiadania z dziejów Polski" autorstwa Kazimierza Szymeczki. Jej bohaterami są mole książkowe – Historynek, Wierszynek i Militarek, spierające się o niejednoznaczne fakty z historii Polski. Celem tej książki nie jest nauczenie dzieci nazwisk i dat, ale pokazanie specyfiki historii Polski. 

  

"Piastowskie orły – 10 opowiadań z czasów Piastów" to pierwsza pozycja z serii  „Zdarzyło się w Polsce".

W pięciu tomach współcześni autorzy książek dla dzieci i młodzieży (Grażyna Bąkiewicz, Kazimierz Szymeczko, Paweł Wakuła), pasjonaci historii, ukazali węzłowe punkty polskich dziejów, widziane oczami zwyczajnych ludzi: wojów, kupców i kmieci – naszych przodków. Za ich sprawą czytelnik stanie się świadkiem chrztu Polski i zjazdu gnieźnieńskiego, ujrzy bohaterów bitwy pod Legnicą, będzie towarzyszył Bolesławowi Chrobremu, Władysławowi Łokietkowi oraz Kazimierzowi Wielkiemu w najważniejszych chwilach ich życia… i śmierci. 

W serii ukazały się następujące tytuły: "Od morza do morza – 10 opowiadań z czasów Jagiellonów", "Husarskie skrzydła – 10 opowiadań z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej", "Walka o wolność – 10 opowiadań z czasów rozbiorów", "Odzyskana niepodległość – 10 opowiadań z czasów XX wieku".

 

Na komiksach popularnego Papcia Chmiela wychowało się już nie jedno pokolenie Polaków. W obiegu stale jest dostępnych XXV Ksiąg przygód Tytusa, Romka i A'Tomka oraz kolekcja:

"Z Tytusem przez historię". 

Tym razem autor opowiada o najważniejszych wydarzeniach historycznych w konwencji komiksowej. W kolejnych wydaniach znajdziemy opowieści nawiązujące m.in. do Powstania Warszawskiego, Bitwy Warszawskiej, czasów Bolesława Krzywoustego i innych ważnych momentów w historii Polski.

Warto przeczytać - serie wydawnicze sprzed lat

Serie wydawnicze cieszą się dużą popularnością wśród czytelników, a łączenie książek w cykle jest jednym z elementów sprzyjających roz­wojowi czytelnictwa.

Czy wiesz, że...

• już XVII-wieczni wydawcy i księgarze wiedzieli, że jeśli czytelnik jest zadowo­lony z jakiejś książki, to będzie poszukiwał podobnej, dlatego trzeba mu ją do­starczyć;
• serie przeznaczone dla młodego odbiorcy zaczęły pojawiać się w drugiej połowie XIX wieku wraz z niezwykle bujnym rozkwitem zarówno światowej, jak i polskiej literatury dla dzieci i młodzieży;
• jedną z pierwszych serii była „Biblioteczka dla Dzieci”, zainicjowana przez firmę wydawniczo-księgarską Kornów z Wrocławia w połowie XIX wie­ku. Były to tanie książeczki w małym formacie (14 cm), na marnym papierze, w cienkiej, jednolitej okładce z nazwą serii i kolejną numeracją tomu, skrom­nie ilustrowane czarno-białymi ilustracjami. W ukazującej się do II wojny światowej serii ukazywały się m .in. baśnie, wiersze i krótkie opowiadania;
• znane serie sprzed lat to: Poczytaj mi mama, Seria z wiewiórką, Ważne sprawy dziewcząt i chłopców, Klasyka młodych. 

 Poczytaj mi mamo

Najbardziej znana seria wydawnicza książek dla dzieci wydawana przez Naszą Księgarnię od 1951 roku. Książeczki były kolorowe, początkowo miały po 24 strony i format 16 cm. 

Po przerwie seria powróciła w nieco zmienionej szacie graficznej.

W serii ukazywały się klasyczne bajki,  rymowanki, bajki terapeutyczne oswajające młodych czytelników z codziennymi problemami i wyzwaniami, jakie niesie życie, opowieści edukacyjne wyjaśniające funkcjonowanie otaczającego świata, poetyckie rymowanki oraz inteligentne humoreski. Ich autorami byli najlepsi i najpopularniejsi autorzy, m. in. : Małgorzata Musierowicz, Danuta Wawiłow, Wiera Badalska, Wanda Chotomska, Ryszard Marek Groński, Joanna Papuzińska i Adam Bahdaj.

W latach 80., kiedy seria cieszyła się największą popularnością, poszczególne książeczki cyklu publikowane były w nakładach sięgających 500 000 egzemplarzy.

 

W 2010 roku Nasza Księgarnia rozpoczęła wydawanie reprintów (nowe wydanie książki będące wierną kopią oryginału) książeczek, zebranych po dziesięć w jednym tomie.

 

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków

18 kwietnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków. 

Ustanowiony został przez Międzynarodową Radę Ochrony Zabytków. Jego celem jest przybliżenie dziedzictwa kulturowego oraz prezentowanie zabytków o szczególnym znaczeniu dla dziedzictwa światowego i bogatej spuścizny  kulturowej w kraju.

(zabytek to obiekt lub rzecz mające wartość historyczną, artystyczną lub naukową, będące świadectwem minionej epoki, których zachowanie leży w interesie społecznym)

Z tej okazji zapraszam do Rogowa Opolskiego.                     W położonym nad dawnym korytem Odry zamku mieści się siedziba oddziału zabytkowych zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu. Znajdziemy tam europejskie zabytki piśmiennictwa i ikonografii - starodruki, rękopisy, mapy i grafiki. We wnętrzach zamku urządzono wystawę ukazującą rozwój książki, od papirusa po księgi z VIII w. Znajduje się tutaj także ekspozycja archeologiczna prezentująca średniowieczne skorupy, groty strzał i elementy wystroju wnętrz.

  

     Wśród zbiorów zgromadzonych w rogowskim zamku na szczególną uwagę zasługują rękopisy pergaminowe spisane w XIV w. w kancelariach książąt opolskich, urbarz Niemodlina z 1581 r., który należał do znanego i zasłużonego rodu hrabiowskiego von Haugwitz. Do bardziej znaczących dokumentów można zaliczyć korespondencję, jaką otrzymywali dawni właściciele zamku - Kurt von Haugwitz oraz jego syn Paul. Z zachowanych 105 listów warto wymienić, wysłany z Wenecji 6 maja 1817 r., list od angielskiego poety Byrona. 

 

    W zbiorach kartograficznych dominują mapy Śląska. Najliczniejszy zbiór map pochodzi z XVIII wieku. Pośród nich warto wymienić Atlas Silesiae id est Ducatus Silesiae, wydany w 1750 r. W atlasie, na który składa się 20 miedziorytowych map zdobionych pięknymi barokowymi kartuszami (ozdobnymi obramowaniami), znalazła się również rękopiśmienna mapa księstwa kłodzkiego.

 

       Zbiory graficzne to miedzioryty, akwaforty i staloryty powstałe w warsztatach mistrzów niderlandzkich, francuskich, włoskich, polskich i niemieckich.

Wśród polskich grafik na szczególną uwagę zasługują akwaforty Kajetana Wincentego Kielisińskiego - bibliotekarza, historyka i grafika, który w małych formach graficznych zarejestrował sceny z życia codziennego polskich chłopów i mieszczan w XIX w. Utrwalił też dla potomnych wiele zabytków architektury, sfragistyki i heraldyki polskiej.

      Najcenniejsze wśród zbiorów znajdujących się w Rogowie Opolskim są: Rękopis z 1324 r. i Mapa Śląska.

O bibliotekach...

Biblioteka gromadzi bogactwa wieków i pokoleń,

mogą z nich czerpać bez miary nieprzeliczone tłumy,

a nigdy nam nie poskąpi ani mądrości, ani światła. 

                                                                                       Jan Wiktor

Biblioteka - (słowo pochodzi z greckiego:  βιβλιοθήκη bibliotheke;  βιβλίον biblion – książka, θήκη thēkē – zbiornik) - instytucja kultury, która pełni określone funkcje społeczne, badawcze, edukacyjne, kulturalne i rekreacyjne przez planowe gromadzenie, opracowanie, przechowywanie      i udostępnianie materiałów bibliotecznych oraz informowanie o nich. Do materiałów bibliotecznych zaliczamy dokumenty:

• piśmiennicze, jak: książki, broszury, czasopisma, gazety, druki ulotne, afisze;
• graficzne i graficzno-piśmiennicze, jak: mapy, plakaty, plany, wykresy, tabele, rysunki, ilustracje, nuty;
• audiowizualne utrwalające dźwięk, obraz lub dźwięk i obraz, jak: płyty, taśmy, kasety, przeźrocza, mikrofilmy, mikrofisze;
• zapisane na informatycznych nośnikach danych;
• oprogramowanie komputerowe. 

Zakres i sposób realizacji zadań biblioteki zależą od wyznaczonych im funkcji społecznych (biblioteki naukowe, fachowe, powszechne, zwane publicznymi, szkolne, pedagogiczne), zakresu tematycznego zbiorów (biblioteki ogólne i specjalne, np. dla niewidomych), zasięgu działania (biblioteki narodowe, regionalne, miejskie)

Czy wiesz, że ...

• przekazy źródłowe informują o istnieniu bibliotek w Egipcie i Chinach już w trzecim tysiącleciu p. n. e.;
• w starożytnej Grecji za najstarsze uchodziły biblioteki na wyspie Samos i w Atenach, które powstały w VI w. p. n. e.; 
• najstarszą publiczną biblioteką była: Biblioteka Aleksandryjska  - starożytna biblioteka założona przez Ptolemeusza I (datuje się to wydarzenie na lata około 350 – 283r. p.n.e)
• w Bibliotece Aleksandryjskiej znajdowało się podobno około 400 000 skatalogowanych rękopiśmiennych dzieł na zwojach papirusowych;  
• w średniowieczu rozwinęły się biblioteki klasztorne i kościelne, a następnie uniwersyteckie;
• w średniowieczu książki były tak cenne, że w niektórych angielskich bibliotekach  przykuwano je łańcuchami do prętu biegnącego wzdłuż regału.
• w XVIII wieku organizowano biblioteki dla szlachetnie urodzonych. Za korzystanie       z ich księgozbioru trzeba było płacić. 
• publiczne biblioteki dostępne dla wszystkich powstały w większości krajów dopiero     w XX wieku. 
• najstarszą polską biblioteką jest Biblioteka Jagiellońska w Krakowie gromadząca zbiory od drugiej połowy XIV w.
• Józef Andrzej Załuski był twórcą wspaniałej biblioteki w Warszawie, którą w 1747 r. udostępnił do użytku publicznego;
• pierwsza w Polsce biblioteka dla dzieci powstała w 1921 r.;
• w czasie II wojny światowej polskie biblioteki straciły 66 % posiadanych zbiorów;
• największe biblioteki na świecie to: Biblioteka Brytyjska( ok. 150 mln. dokumentów,   w tym 14 mln książek) i Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych ( ok. 147 mln dokumentów, w tym ok. 33 mln książek);
• najzasobniejszą obecnie biblioteką w Polsce jest Biblioteka Narodowa w Warszawie.

Rozwój nauki, techniki, szkolnictwa, wzrost produkcji wydawniczej spowodował gwałtowny rozwój bibliotek i rozszerzenie usług bibliotecznych.

Zapraszam do odwiedzenia najpiękniejszych bibliotek na świecie.

Krótka historia książki cz.1

„Książki – okręty myśli żeglujące po oceanach czasu i troskliwie

  niosące swój drogocenny ładunek z pokolenia w pokolenie”

                                                                                            Francis Bacon 

 

     W obecnych czasach nie jest dla nas niczym niezwykłym, że umiemy pisać

i czytać, że mamy dużo różnych książek. Tymczasem nie zawsze tak było.

      Pierwsza książka nie przypominała nam znanych książek. Miała ręce i nogi, 

umiała mówić, a nawet śpiewać, bo to była żywa książka – człowiek książka.

Istniała ona w dawnych czasach, gdy ludzie nie umieli czytać ani pisać.

Gdy nie istniały litery ani papier i nikt nie znał atramentu, a wszystkie prawa, 

wierzenia oraz podania przechowywano w pamięci ludzkiej.

Wraz z rozwojem ludzkości komunikacja przybierała różne formy, ewoluowała 

razem z człowiekiem, aż wykształciła znane i używane przez nas pismo, a ludzie  

szukali sposobu aby zachować je na dłużej.

      Historia rozwoju książki jest bardzo długa i ciekawa. Prowadzi nas przez różne 

epoki i kraje. Ze względu na odmienne położenie geograficzne i poziom rozwoju 

ludności danego terenu, wyglądały odmiennie i tworzone były z różnych materiałów.

Historia książki w pigułce: 

https://www.youtube.com/watch?v=DVW-JE4_ujU